.png)
İş Eldiveni Nasıl Seçilir? EN 388 Kesilme ve Aşınma Sınıfları
Kısa cevap: İş eldiveni seçimi EN 388'deki dört haneli performans koduna göre yapılır: aşınma, kesilme, yırtılma ve delinme. Kodun nasıl okunduğu ve hangi işte hangi seviyenin arandığı.
İş eldiveni nasıl seçilir sorusunun cevabı EN 388 (mekanik risklere karşı koruyucu eldiven) standardındaki dört haneli performans koduna bakmaktır; bu kod aşınma, kesilme, yırtılma ve delinme direncini sırayla gösterir. Eldiven seçimi işin türüne göre değişir; kesme aleti kullanan biri ile halatla iniş yapan birinin ihtiyacı aynı değildir. Bu yazı kod okumayı, seviyeleri ve halat işine özgü seçim kriterlerini anlatır.
İş eldiveni neyi koruyor, neyi korumuyor
İş eldiveni eli kesik, sıyrık, delinme ve aşınma gibi mekanik risklerden korur; ancak titreşim, ağır darbe, yüksek voltaj veya kimyasal maruziyet gibi riskleri EN 388 tek başına karşılamaz. Bir eldivenin kesilmeye dayanıklı olması, o eldivenin sivri bir uçla delinmeye de aynı derecede dayanıklı olduğu anlamına gelmez; delinme direnci ayrı bir testle ölçülür ve kodda ayrı bir haneyle gösterilir. Bu yüzden eldiven seçerken "hangi risk" sorusunu net cevaplamak gerekir; genel amaçlı bir eldiven her işte yeterli koruma sağlamaz.
Eldivenin koruma sınırını bilmek, onu yanlış işte kullanmayı önler. Kesilmeye dayanıklı bir eldiven, elin ezilmesini veya sıkışmasını engellemez; bu tür riskler için darbe koruması (EN 388'de P harfiyle işaretlenen isteğe bağlı darbe testi) ayrıca aranmalıdır. Aynı şekilde ıslak ve yağlı yüzeylerde kavrama gücü EN 388 kapsamında değildir; kavrama performansı üreticinin ürün sayfasında ayrı bir bilgi olarak verilir. Eldiveni tek bir standart numarasına bakarak değil, işin gerçek risklerine bakarak seçmek gerekir.
CE işaretini okumak
Ne görüyorsunuz | Ne anlama gelir |
|---|---|
Yalnızca CE | Kategori 1 veya 2 ürün — yüksekte çalışma ekipmanı için YETERSİZ |
CE + 4 haneli numara | Kategori 3 — üretim denetimi bir onaylanmış kuruluş tarafından yapılıyor; yüksekte çalışma ekipmanında aranan budur |
EN standardı ve yılı | Ürünün hangi teste göre belgelendiği |
Seri numarası / parti no | İzlenebilirlik |
Üretim tarihi | Ömür hesabının başlangıcı |
Kitapçık simgesi | Kullanım talimatının okunması zorunlu |
Satıcıdan AB uygunluk beyanı isteme hakkınız vardır. Beyanı veremeyen üründen uzak durun.
EN 388 kodu nasıl okunur
EN 388 kodu eldiven etiketinde bir kalkan simgesi altında dört rakam, gerekirse bir harf ve isteğe bağlı bir P harfiyle yazılır; her hane ayrı bir mekanik teste karşılık gelir. Sıralama sabittir: birinci rakam aşınma direncini, ikinci rakam bıçakla kesilme direncini (Coupe testi), üçüncü rakam yırtılma direncini, dördüncü rakam delinme direncini gösterir. 2016 revizyonundan sonra bu dört rakamın yanına, ileri düzey kesilme direncini gösteren bir harf (A ile F arası) eklenmiştir; bazı eldivenlerde ayrıca darbe direncini gösteren bir P harfi bulunur.
Kodu okurken hanelerin sırasını karıştırmamak gerekir; örneğin "4X43C" gibi bir kod ilk bakışta karmaşık görünse de her hane tek bir teste karşılık geldiği için sistematik biçimde çözülür. X harfi bir testin o eldiven için uygulanamadığını gösterir; bu, eldivenin o riske karşı korumasız olduğu anlamına gelmez, sadece test yönteminin malzemeye uygun olmadığı anlamına gelir. Kodu doğru okumak için üreticinin verdiği test raporuna ya da uygunluk beyanına bakmak, etikete güvenmekten daha sağlıklıdır çünkü etiket her zaman güncel baskıyı yansıtmayabilir.
Aşınma, kesilme, yırtılma ve delinme seviyeleri
EN 388'deki dört ana test, eldiveni farklı ölçeklerde derecelendirir: aşınma direnci 0 ile 4 arası, Coupe testiyle ölçülen kesilme direnci 0 ile 5 arası, yırtılma direnci 0 ile 4 arası, delinme direnci ise 0 ile 4 arası bir seviyeyle ifade edilir. Rakam yükseldikçe direnç artar; ama bu dört değer birbirinden bağımsızdır, bir eldivenin aşınmada yüksek puan alması kesilmede de yüksek puan alacağı anlamına gelmez. Seçim yaparken işin en baskın riskine göre haneye bakmak gerekir; keskin metal kenarlarla çalışan biri ikinci haneye, sivri uçlarla çalışan biri dördüncü haneye öncelik vermelidir.
Aşınma testi, eldiven yüzeyinin bir zımpara diskine karşı ne kadar dayandığını ölçer ve tekrarlanan sürtünmeye maruz kalan işler için önemlidir. Yırtılma testi, malzemenin çekme kuvveti altında ne kadar dirençli olduğunu gösterir; keskin bir kenara takılıp çekilen eldiven için bu değer belirleyicidir. Delinme testi ise sabit bir uçla dik açıyla yapılan itme kuvvetine karşı direnci ölçer; ahşap kıymık, çivi ya da tel ucu gibi noktasal risklerle çalışanlar bu haneye bakmalıdır. Dört değerin de düşük olduğu bir eldiven hafif işler için uygundur, dördü de yüksek olan eldiven ise genellikle kalın ve daha az esnek olur; bu yüzden koruma ile hareket serbestliği arasında bir denge kurmak gerekir.
TDM kesilme testi ve A-F harfleri
TDM (ISO 13997 yöntemiyle yapılan) kesilme testi, Coupe testinin yetersiz kaldığı yüksek performanslı kesilmeye dayanıklı malzemeleri ölçmek için kullanılır ve sonucu A'dan F'ye kadar bir harfle ifade edilir. Coupe testinde dönen bir bıçak eldiven üzerinde ileri geri hareket eder; ancak para-aramid veya cam elyafı gibi çok sert liflerde bıçak hızla körelir ve test sağlıklı sonuç vermez. TDM testinde bunun yerine keskinliği sabit tutulan bir bıçak, eldiveni kesmek için gereken kuvveti Newton cinsinden ölçer; bu kuvvet sonra A ile F arasında bir harfe çevrilir.
Harf skalasında A en düşük, F en yüksek kesilme direncini gösterir; genel kabul gören aralıklara göre A yaklaşık 2 ile 5 Newton arası, F ise 30 Newton üzeri kuvvete karşılık gelir, aradaki B, C, D, E harfleri bu aralığı kademeli olarak böler. Ağır metal işleme, cam kesme veya keskin sac kenarlarıyla çalışan işlerde D ve üzeri harf aranırken, hafif montaj işlerinde A veya B seviyesi genellikle yeterlidir. Kesin eşik değerler için üreticinin test raporuna bakılmalı, harfin yanındaki rakam koduyla (özellikle ikinci hane) birlikte değerlendirilmelidir; bir eldivende hem Coupe hem TDM sonucu birlikte yazılabilir ve bu iki değer birbirini geçersiz kılmaz.
Bu yazıda anlatılan ekipmanlardan örnekler
Halat işinde eldiven: tutuş mu koruma mı
İple erişimde eldiven seçimi kesilme direnci ile kavrama hassasiyeti arasında yapılan bir dengedir; kalın ve çok korumalı bir eldiven halatı hissetmeyi zorlaştırır, ince bir eldiven ise sürtünme ısısına ve keskin donanım kenarlarına karşı yetersiz kalır. IRATA gibi iple erişim disiplinlerinde çalışan teknisyen, inişte halatla sürekli temas halindedir; bu temas sırasında elin halatın hareketini, gerginliğini ve düğüm noktalarını hissedebilmesi gerekir. Bu yüzden halat işinde tercih edilen eldivenler genellikle avuç içi bölgesinde deri veya kaplamalı bir yüzey taşırken, parmak üstü ve eklem bölgelerinde ince kalır.
Eldiven mevzuatı, iple erişimde eldiveni doğrudan zorunlu kılmaz; zorunluluk, işveren tarafından yapılan risk değerlendirmesinden doğar. Sürtünme ısısı, halatın sertliği, donanımın keskin kenarları ve düşme sırasında elin halata kapanma ihtimali değerlendirilip eldiven kullanımı buna göre kararlaştırılır. Kavrama gücü kaybolan, ıslanan veya sertleşen bir eldiven halat üzerinde kaymaya neden olabilir; bu durumda eldiven koruma sağlarken güvenliği azaltmış olur. Bu yüzden halat işinde eldiven seçilirken sadece EN 388 kodu değil, üreticinin kavrama ve hassasiyet için verdiği ayrı bilgiler de dikkate alınmalıdır.
Kimyasal, ısı ve elektrik için ayrı standartlar
Kimyasal, ısı ve elektrik riskleri EN 388 kapsamı dışındadır ve her biri kendi standardıyla test edilir. Isıya karşı koruma EN 407 (ısıl risklere karşı koruyucu eldiven) standardıyla belgelenir; bu standart yanma direnci, temas ısısı, konvektif ısı, radyant ısı, küçük erimiş metal sıçraması ve büyük erimiş metal teması gibi altı ayrı testi kapsar ve sonuç yine çok haneli bir kodla gösterilir. Kaynak, sıcak yüzey veya alev riski taşıyan işlerde EN 388 koduna bakmak yeterli değildir; EN 407 koduna ayrıca bakılmalıdır.
Kimyasal maruziyet EN 374 kapsamında ayrı testlerle değerlendirilir, elektrik riski taşıyan işlerde ise gerilim seviyesine göre farklı bir standart devreye girer; bu standartların detayları üreticinin ürün bilgisinde ayrıca belirtilir. Bir eldivenin üzerinde birden fazla standart simgesi birlikte bulunabilir; bu, eldivenin birden fazla riske karşı test edildiği anlamına gelir, ama her simgenin kendi kodunu ayrı ayrı okumak gerekir. Bir işte hem kesilme hem ısı riski varsa, tek bir eldivenin her iki standardı da karşıladığından emin olunmalı; sadece EN 388 kodu yüksek diye ısıya dayanıklı olduğu varsayılmamalıdır.
Beden, kavrama ve el hassasiyeti
Eldiven bedeni EN 420 (koruyucu eldivenler için genel gereklilikler) standardına göre ölçülür ve el çevresi ile uzunluğa dayalı bir beden tablosuyla belirlenir. Çok büyük eldiven parmak ucu hassasiyetini azaltır ve alet tutarken kaymaya yol açar; çok küçük eldiven ise kan dolaşımını kısıtlar ve uzun süreli kullanımda yorgunluğu artırır. Doğru beden seçimi, üreticinin verdiği ölçü tablosuna elin gerçek ölçüsü karşılaştırılarak yapılır; göz kararı seçim, özellikle ince motor beceri gerektiren işlerde performans kaybına yol açar.
EN 420 kapsamında ayrıca parmak hassasiyeti (dexterity) testi vardır ve sonuç 1 ile 5 arası bir seviyeyle ifade edilir; seviye yükseldikçe eldiven ince işlerde daha fazla hassasiyet sağlar. Vida sıkmak, küçük parça tutmak veya karabina kilidi açmak gibi ince motor beceri gerektiren işlerde yüksek hassasiyet seviyesi aranmalıdır. Kalın ve çok katmanlı eldivenler genellikle yüksek koruma sağlar ama hassasiyet seviyesi düşer; bu yüzden hem koruma hem hassasiyet gerektiren işlerde iki değeri birlikte karşılaştırmak gerekir. Eldiven denenirken sadece elin sığması değil, yumruk yapabilme, parmak ucunu birleştirebilme ve bilek hareketinin serbest kalması da kontrol edilmelidir.
Ne zaman değiştirilir
Eldiven, koruyucu yüzeyinde görünür aşınma, kesik, delik veya sertleşme belirdiği anda değiştirilmelidir; hasarlı bir eldiven artık etiketindeki EN 388 koduna karşılık gelmez. Dikişlerin sökülmeye başlaması, kaplamanın çatlaması veya avuç içindeki kavrama yüzeyinin düzleşmesi de değiştirme sinyalidir; bu belirtiler gözle kolayca fark edilir ve göz ardı edilmemelidir. Kimyasal veya yağlı maddeyle kirlenen eldiven, temizlense bile bazı malzemelerde direncini geri kazanmaz; bu tür durumlarda üreticinin talimatına bakılmalı, emin olunamıyorsa eldiven kullanımdan kaldırılmalıdır.
Eldivenin ömrü kullanım sıklığına, maruz kaldığı sürtünmeye ve depolama koşullarına göre değişir; bu yüzden sabit bir değiştirme süresi vermek doğru değildir. Her kullanım öncesinde eldiveni gözle kontrol etmek, düzenli bir alışkanlık haline getirilmelidir; özellikle halat işinde avuç içi ve parmak eklemleri sık aşınan bölgelerdir. Üretici tarafından belirtilen saklama ve kullanım ömrü bilgisi varsa buna uyulmalı, eldivenin görünürde sağlam olması tek başına yeterli kabul edilmemelidir çünkü iç yapıdaki lif hasarı her zaman dışarıdan görülmez.
İlgili ürün kategorileri
Sık Sorulan Sorular
EN 388 kodundaki rakamlar ne anlama gelir?
EN 388 kodundaki dört rakam sırasıyla aşınma direnci, kesilme direnci (Coup testi), yırtılma direnci ve delinme direncini gösterir; her rakam ilgili testte eldivenin dayanabildiği seviyeyi ifade eder ve rakam büyüdükçe koruma seviyesi artar. Bazı modellerde dördüncü rakamdan sonra bir harf (A-F) de yer alır; bu harf ISO 13997 yöntemiyle ölçülen daha gelişmiş kesilme direncini belirtir.
İple erişimde eldiven zorunlu mu?
İple erişimde eldiven kullanımı, yapılan işin türüne ve risk değerlendirmesine göre belirlenir; halat üzerinde sürtünme, iniş-çıkış ekipmanıyla temas ve keskin kenar riski varsa eldiven kullanılması güçlü şekilde önerilir. Ancak bazı manevralarda ince motor becerisi gerektiğinden, seçilen eldivenin hem koruma sağlaması hem de ekipmanı hassas kontrol etmeye izin vermesi gerekir.
Kesilmeye dayanıklı eldiven neyi engellemez?
Kesilmeye dayanıklı eldiven darbe veya ezilmeyi engellemez; bu tür eldivenler kesici cisimlerin deriye ulaşmasını geciktirir, ancak çarpma, sıkışma veya delinme gibi farklı mekanik risklere karşı yeterli koruma sağlamayabilir. Bu nedenle işin risk türüne uygun ek koruma (darbe emici sırt, delinmeye dayanıklı tabaka vb.) ayrıca değerlendirilmelidir.
Eldiven ne sıklıkla değişir?
Eldiven, yıpranma belirtileri (aşınma, kesik, sertleşme, dikiş açılması) görüldüğünde veya üreticinin belirttiği kullanım ömrü dolduğunda değiştirilmelidir. Yoğun kullanılan iş ortamlarında bu kontrol düzenli aralıklarla, örneğin her vardiya başında görsel muayene şeklinde yapılmalıdır.
Önemli
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve eğitim yerine geçmez. Yüksekte çalışma ekipmanları yalnızca eğitimli kişiler tarafından, üreticinin kullanma talimatına uygun olarak kullanılmalıdır. Mevzuat hükümleri değişebilir; uygulama öncesinde yürürlükteki güncel metni doğrulayın.
Yorumlar