.png)
IRATA mı SPRAT mi? İki Sistem Arasındaki Fark
- C İGU - IRATA Level 1 Özgür Bozkurt
- 2 gün önce
- 5 dakikada okunur
Kısa cevap: IRATA İngiltere merkezli ve Avrupa ile Orta Doğu'da yaygın, SPRAT ise Kuzey Amerika merkezli iple erişim sistemidir; teknik olarak benzer, idari olarak ayrıdırlar.
İple erişim dünyasında iki büyük isim var: IRATA ve SPRAT. İkisi de teknisyenleri seviyelere ayırıp eğitim ve sınav standardı belirleyen dernekler. Aralarındaki fark çoğu zaman karıştırılıyor; bu yazı ikisinin ne olduğunu, nerede geçtiğini ve hangisinin size uygun olacağını netleştiriyor.
İki sistemin doğuşu
IRATA, açılımıyla Industrial Rope Access Trade Association, 1988 yılında İngiltere'de kuruldu. Kuruluş amacı, o dönemde offshore petrol platformlarında ve endüstriyel tesislerde dağcılık tekniklerini kullanarak yapılan işlerin dağınık ve denetimsiz halini bir standarda oturtmaktı. Dernek üye şirketlerden oluşuyor; eğitimi bizzat IRATA vermez, üye eğitim şirketleri verir, dernek ise kuralları belirler ve denetler.
SPRAT, açılımıyla Society of Professional Rope Access Technicians, benzer bir ihtiyaçtan doğdu ama Kuzey Amerika'da. IRATA'dan daha sonra kuruldu ve kıtanın kendi endüstriyel yapısına göre şekillendi. İki dernek de kâr amacı gütmeyen ticaret birlikleri; ikisi de teknisyenleri değil, üye eğitim ve iş şirketlerini denetler. Bu yüzden "IRATA sertifikası" ya da "SPRAT sertifikası" derken aslında bir derneğin akredite ettiği bir eğitim şirketinin verdiği belgeden söz ediyoruz.
IRATA seviyeleri
Seviye | Yetki | Genel şart |
|---|---|---|
Seviye 1 | Teknisyen — süpervizör gözetiminde çalışır | Temel eğitim ve sınav |
Seviye 2 | İleri teknisyen — rigging ve kurtarma yapabilir | Seviye 1 sonrası belirli kayıtlı saat ve süre |
Seviye 3 | Süpervizör — sahanın ve kurtarmanın sorumlusu | Seviye 2 sonrası belirli kayıtlı saat, süre ve ilk yardım belgesi |
Sertifika belirli aralıklarla yenilenir ve kayıtlı çalışma saati şartı vardır. Güncel saat ve süre şartları için IRATA'nın yürürlükteki TACS belgesine bakın.
Seviye yapılarının karşılaştırması
Her iki sistemde de üç seviye var: Seviye 1, Seviye 2 ve Seviye 3. Seviye 1 teknisyen, gözetim altında çalışır; iniş, çıkış, temel halat geçişleri ve basit kurtarma senaryolarını bilir ama kendi rigging sistemini kurmaz, ona söyleneni uygular. Seviye 2, daha bağımsızdır; kendi rigging düzenini kurabilir, daha karmaşık kurtarma senaryolarına hâkimdir ve sahada Seviye 1 teknisyenlere destek olabilir.
Seviye 3 ise sahadaki en yetkili kişidir. Rigging planından kurtarma planına, ekip güvenliğinden iş güvenliği prosedürlerine kadar sorumluluk ona aittir. İple erişim yapılan her sahada bir Seviye 3 teknisyenin bulunması beklenir; bu kural her iki sistemde de var. Müfredat içerikleri büyük ölçüde örtüşüyor: tırmanma, iniş, halattan halata geçiş, kenar koruması, yük transferi, kurtarma senaryoları iki tarafta da işleniyor. Terminolojide ve değerlendirme kriterlerinde küçük farklar olsa da genel iskelet aynı mantığı taşıyor.
Kayıtlı saat ve sınav farkları
Bir seviyeden bir üst seviyeye geçmek için hem kayıtlı çalışma saati hem de belirli bir süre o seviyede fiilen çalışmış olma şartı var. Bu saat ve süre rakamları zaman içinde güncellenebiliyor; kesin sayıyı burada vermek yerine ilgili derneğin güncel prosedür dokümanına bakmanızı öneririz. Teknisyen kayıt defterini (logbook) düzenli tutmak, hem sınava girerken hem de bir üst seviyeye başvururken zorunlu.
Sınav tarafında da fark var. IRATA'da değerlendirmeyi yapan kişi, eğitimi veren şirketten bağımsız bir değerlendirici olmak zorunda; yani sizi eğiten kişi sizi sınava sokamaz, ayrı bir değerlendirici gelir. Sınav genelde birkaç gün sürer ve pratik beceri testi, teorik sınav ve kurtarma senaryosu testini içerir. SPRAT'ta da bağımsız bir değerlendirici sistemi var; teknik içerik ve mantık benzer. İki sistemde de sınav geçme, "bir kere denendi, oldu" işi değil; adayın gerçekten sahada güvenle çalışabileceğini göstermesi bekleniyor.
Coğrafi kabul: hangisi nerede geçerli
IRATA, Avrupa ve Orta Doğu'da yaygın kabul görüyor. Kuzey Denizi offshore sektöründen doğduğu için bu bölgelerde kurumsal müşteriler sözleşme şartı olarak doğrudan IRATA sertifikası istiyor. Bunun yanında Afrika, Asya ve Avustralya'da da IRATA'lı eğitim şirketleri ve teknisyenler bulunuyor; dernek zamanla uluslararası bir ağa dönüştü.
SPRAT ise ağırlıklı olarak Kuzey Amerika'da, yani ABD ve Kanada'da tanınıyor. Bu bölgelerdeki rüzgâr enerjisi, telekomünikasyon kulesi ve endüstriyel bakım sektörlerinde SPRAT sertifikası aranan belge. SPRAT'ın da bölge dışında eğitim veren şirketleri var ama ağırlık merkezi net biçimde Kuzey Amerika. Çok uluslu şirketler, projenin yapıldığı bölgeye göre hangi sertifikayı istediğini sözleşmede belirtir; bu yüzden "hangisi daha geçerli" sorusunun cevabı işin nerede yapılacağına bağlı.
Bu yazıda anlatılan ekipmanlardan örnekler
Denklik var mı
İki dernek arasında resmi, yazılı bir denklik anlaşması yok. Yani IRATA sertifikanız otomatik olarak SPRAT sertifikası yerine geçmez, tersi de geçerli değil. Teknik içerik büyük ölçüde örtüştüğü için bazı işverenler pratikte ikisini birbirine eşdeğer kabul edebiliyor, ama bu her işverenin kendi kararı; bağlayıcı bir kural değil.
Bir teknisyen SPRAT sertifikasıyla Avrupa'da bir projede çalışmak isterse, müşteri IRATA şartı koyduysa yeniden sertifikalanması istenebilir. Aynı durum tersi yönde de yaşanabilir. Bu yüzden hangi bölgede, hangi müşteri için çalışacağınızı önceden netleştirmeden bir sisteme yatırım yapmadan önce hedef işverenle veya proje sahibiyle doğrudan konuşup hangi sertifikanın arandığını teyit etmek gerekiyor. Bu bilgi zamanla değişebiliyor, o yüzden güncel durumu doğrudan kaynağından sormak en sağlıklısı.
Türkiye'de hangisi aranıyor
Türkiye'de IRATA daha yaygın biçimde aranan sertifika. Bunun sebebi coğrafi ve ticari bağlantı: Türkiye, Avrupa ve Orta Doğu ile yoğun iş ilişkisi içinde, ve bu bölgelerdeki müşteriler genellikle IRATA şartı koyuyor. Endüstriyel bakım, rüzgar türbini, cephe temizliği ve offshore benzeri işlerde çalışan Türkiye merkezli iple erişim şirketlerinin çoğu IRATA akreditasyonlu eğitim şirketleriyle çalışıyor.
SPRAT, Türkiye'de daha az rastlanan bir sertifika. Kuzey Amerika odaklı yapısı nedeniyle burada talep görme oranı düşük. Bununla birlikte hem IRATA hem SPRAT sertifikasına sahip teknisyenler de var; özellikle uluslararası projelerde iki farklı bölgeye hizmet vermek isteyen kişiler iki belgeyi birden edinebiliyor. Türkiye'de bir işe başvururken hangi sertifikanın istendiğini ilan metninden veya işverenden net biçimde öğrenmek, gereksiz zaman ve para kaybını önler.
Hangisini seçmeli
Karar, kişisel tercihten çok hedeflenen çalışma bölgesine ve sektöre göre verilmeli. Kendinize şunu sorun: bu mesleği nerede icra etmek istiyorum? Avrupa, Orta Doğu veya Türkiye'de çalışmayı planlıyorsanız IRATA mantıklı bir yol. Kuzey Amerika'da çalışmayı hedefliyorsanız SPRAT daha uygun bir seçim olur.
Her iki sistemde de sertifika süresizce geçerli değil; belirli aralıklarla yenileme ve pratik gerektiriyor. Hangi sistemi seçerseniz seçin, bu meslek ciddi fiziksel hazırlık, teknik pratik ve sürekli güncel kalma gerektiriyor. Sertifikaya para ve zaman ayırmadan önce hedeflediğiniz işverenlerin veya sektörün hangi belgeyi şart koştuğunu araştırın; kararınızı varsayım üzerine değil, somut sektör talebi üzerine kurun.
İlgili ürün kategorileri
Sık Sorulan Sorular
IRATA ile SPRAT birbirinin yerine geçer mi?
Genelde birbirinin muadili olarak kabul edilirler ancak birebir aynı belge değildirler. İki sistem de benzer güvenlik prensiplerine dayanır ve uluslararası iş sağlığı güvenliği standartlarıyla uyumludur, fakat işveren veya ülke bazında hangisinin talep edildiğine dikkat edilmelidir. Bazı firmalar sadece birini kabul ederken bazıları ikisini de eşdeğer sayabilir.
Türkiye'de hangi sertifika aranıyor?
Türkiye'de ağırlıklı olarak IRATA sertifikası aranmaktadır. Bunun nedeni IRATA'nın Avrupa ve Orta Doğu bölgesinde daha yaygın tanınırlığa sahip olması ve Türkiye'deki iple erişim firmalarının çoğunun IRATA üyesi olmasıdır. Yine de proje ve firmaya göre SPRAT sertifikası da kabul edilebilmektedir.
SPRAT sertifikası Avrupa'da geçerli mi?
Evet, SPRAT sertifikası Avrupa'da geçerlidir ancak IRATA kadar yaygın tanınmayabilir. Bazı Avrupalı firmalar SPRAT belgesini kabul etse de, bölgede IRATA'nın daha köklü bir kabul görme oranı bulunmaktadır. Çalışılacak firmanın hangi sertifikayı talep ettiği önceden teyit edilmelidir.
Önemli
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve eğitim yerine geçmez. Yüksekte çalışma ekipmanları yalnızca eğitimli kişiler tarafından, üreticinin kullanma talimatına uygun olarak kullanılmalıdır. Mevzuat hükümleri değişebilir; uygulama öncesinde yürürlükteki güncel metni doğrulayın.
Yorumlar