.png)
İSG Uzmanı İçin Yüksekte Çalışma Saha Denetim Listesi
- C İGU - IRATA Level 1 Özgür Bozkurt
- 3 gün önce
- 6 dakikada okunur
Kısa cevap: Saha denetiminde önce toplu koruma, sonra ekipman uygunluğu, ardından belge ve yetkinlik, en son kurtarma hazırlığı kontrol edilir.
Yüksekte çalışma sahasında yapılan denetim, kağıt üzerinde imza toplamak değildir. İSG uzmanının işi, bir kaza olmadan önce sistemdeki zayıf halkayı bulmaktır. Bu yazı, saha denetimini hangi sırayla yapman gerektiğini ve her adımda neye bakman gerektiğini anlatır.
Denetime nereden başlanır
Denetime ekipmandan değil, toplu koruma önlemlerinden başla. Tehlikelerle mücadelede kabul edilen hiyerarşi budur: önce tehlikeyi ortadan kaldır, olmuyorsa toplu koruma uygula, en son kişisel koruyucu donanıma geç. Sahaya girdiğinde ilk gözün korkuluk, güvenlik ağı ve yaşam hattı gibi sistemlere gitmeli. Bir çalışanın kemer takmış olması, altta doğru bir toplu koruma yoksa seni yanıltmasın.
Bu sıralamanın bir nedeni var: toplu koruma başarısız olursa bütün çalışanları etkiler, kişisel ekipman hatası ise genelde tek kişiyi etkiler. Denetim raporunu da bu mantıkla kurgula. Önce sistemin genel mimarisini değerlendir, sonra ekipman detayına, ardından belge ve yetkinliğe, en sonda da bir şey ters giderse ne olacağına yani kurtarmaya bak. Bu sıra hem denetimi hızlandırır hem de bulguları önem sırasına göre raporlamanı sağlar.
İSG uzmanı saha denetim listesi
Toplu koruma kurulmuş mu: korkuluk, ağ, kapak
Kurulamıyorsa gerekçesi yazılı mı
Kullanılan ekipman EN sertifikalı ve CE + 4 haneli numaralı mı
Periyodik muayeneler güncel ve kayıtlı mı
Çalışanların eğitim belgeleri sahada mevcut mu
Çalışma izni doldurulmuş ve imzalanmış mı
Risk değerlendirmesi bu işi kapsıyor mu
Ankraj noktaları doğrulanmış mı
Kurtarma planı yazılı ve ekipmanı hazır mı
Y tipi lanyardın boş bacağı doğru park ediliyor mu
Gerekli boşluk (clearance) hesaplanmış mı
Toplu koruma kontrolü
Sahada korkuluk sistemi varsa yüksekliğini, dayanımını ve ara elemanlarını kontrol et. Geçici kenar koruma sistemleri EN 13374 standardına göre sınıflandırılır; sistemin hangi sınıfa göre kurulduğunu ve bu sınıfın yapılan işe uygun olup olmadığını sor. Güvenlik ağı kullanılıyorsa EN 1263 kapsamındaki etiket bilgilerine, ağın gerginlik durumuna ve serbest düşme mesafesine bak. Ağın altında keskin çıkıntı veya malzeme yığını varsa bu bulguyu mutlaka not et; ağ olsa bile alt yüzey uygun değilse koruma işlevi ortadan kalkar. Yaşam hattı ve sabit ankraj noktalarını incelerken önce projesinin olup olmadığını sor. Ankraj cihazları EN 795 standardına göre tip sınıflandırılır ve her tip farklı test yükü ve kullanım koşuluna sahiptir. Sahadaki ankraj noktasının hangi tipe göre kurulduğunu, kurulumu kimin onayladığını ve statik hesap raporunun olup olmadığını belgeyle doğrula. Yapısal ankraj olarak kullanılan boru, korkuluk ayağı veya HVAC ekipmanı gibi elemanları asla kabul etme; bunlar test edilmiş ankraj noktaları değildir ve saha denetiminde en sık karşılaşılan ciddi bulgulardan biridir.
Ekipman kontrolü: etiket, muayene, uygunluk
Kişisel düşme durdurma sistemi tek bir parça değil, birbirine bağlı bileşenlerden oluşan bir bütündür. EN 363 standardı bu sistemin bütününü tanımlar: ankraj bağlantı noktası, gövde kayışı (EN 361), bağlantı elemanı, enerji sönümleyici (EN 355) veya geri sarmalı düşme durdurucu (EN 360) gibi parçaların birlikte çalışacak şekilde seçilmiş olması gerekir. Denetimde tek tek ekipmana bakmakla yetinme; sistemin bütün olarak EN 363 mantığına uygun kurulup kurulmadığını sorgula. Bir çalışanın gövde kayışı sağlam olabilir ama bağlantı elemanı yanlış tip enerji sönümleyiciyle eşleştirilmişse sistem bütünü geçersiz olur. Her ekipmanın üzerinde üretici etiketi, seri numarası, üretim tarihi ve varsa son kullanma tarihi olmalı. EN 365 standardı, ekipmanın periyodik muayene, bakım ve işaretleme gereksinimlerini tanımlar; bu standarda göre her ekipmanın düzenli aralıklarla yetkin bir kişi tarafından muayene edilmesi ve bu muayenenin kayıt altına alınması gerekir. Sahada muayene kaydı olmayan, etiketi silinmiş veya okunaksız hale gelmiş ekipmanı kullanım dışı bırak. Kemer dikişlerinde sökülme, halatta kesik veya aşınma, karabinada kilit mekanizmasında oynama gördüğünde ekipmanı derhal saha dışına çıkart ve bunu tutanağa geçir. Üreticinin belirttiği muayene periyodundan emin değilsen üreticinin talimatına bak; bu konuda tahmin yürütme.
Çalışan yetkinliği ve eğitim belgesi
Ekipman doğru olsa bile onu kullanan kişi eğitimsizse risk ortadan kalkmaz. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde işveren, yüksekte çalışacak personele görevi ile ilgili gerekli eğitimi vermek ve bunu belgelemekle yükümlüdür. Denetimde her çalışanın yüksekte çalışma eğitim sertifikasını, bu sertifikanın geçerlilik tarihini ve eğitimin içeriğini kontrol et. İple erişim yapan ekiplerde IRATA gibi uluslararası sertifikasyon sistemleri varsa, çalışanın seviyesinin (Level 1, 2, 3) yaptığı işle uyumlu olup olmadığına bak; bir Level 1 teknisyenin süpervizör gerektiren bir işte tek başına çalışması kabul edilebilir bir durum değildir. Eğitim belgesinin varlığı yetmez, içeriğinin de o sahaya uygun olması gerekir. Genel bir yüksekte çalışma eğitimi almış bir kişi, iple erişim veya çatı çalışması gibi özel teknikler gerektiren bir işte doğrudan görevlendirilmemeli. Sahaya yeni giren her çalışan için saha oryantasyonu yapılıp yapılmadığını, bu oryantasyonun kayıt altına alınıp alınmadığını sor. Denetim sırasında rastgele seçtiğin birkaç çalışana kendi ekipmanının nasıl kontrol edileceğini sözlü olarak sorman, belgedeki eğitimin fiilen özümsenip özümsenmediğini anlamana yardımcı olur.
Bu yazıda anlatılan ekipmanlardan örnekler
Çalışma izni ve risk değerlendirmesi
Her yüksekte çalışma öncesinde yazılı bir çalışma izni ve güncel bir risk değerlendirmesi olmalı. Denetimde bu belgenin o gün, o iş için, o sahaya özel çıkarılıp çıkarılmadığını kontrol et; genel bir şablonun tarihi güncellenip imzalanmış hali kabul edilebilir değildir. Risk değerlendirmesinde tanımlanan önlemlerin (ankraj planı, kurtarma planı, hava durumu kısıtları, çalışma saatleri) sahada fiilen uygulanıp uygulanmadığını gözlemle doğrula. Belge ile saha arasında fark varsa bu, denetim raporunda öncelikli bulgu olarak yer almalı. Çalışma izninde imza atan kişilerin yetkisini de kontrol et: izni onaylayan kişi gerçekten bu konuda yetkin mi, yoksa sadece prosedür gereği imza mı atıyor? Rüzgar hızı, yağış, görüş mesafesi gibi hava koşulu sınırları belgede yazılıysa, o gün sahada bu ölçümün yapılıp yapılmadığını sor. Elektrik hatlarına yakınlık, düşen cisim riski, yakındaki başka ekiplerin çalışması gibi sahaya özgü tehlikelerin risk değerlendirmesine yansıyıp yansımadığına bak; genel geçer bir risk değerlendirmesi formu, sahanın gerçek tehlikelerini örtmek için kullanılıyor olabilir.
Kurtarma planı ve ekipmanı
Bir düşme durdurma sistemi devreye girdiğinde çalışan havada asılı kalır. Bu noktada kurtarma planının olması, düşmeyi önlemek kadar önemlidir; çünkü asılı kalma süresi uzadıkça asılı kalma travması riski artar. EN 365 standardı, ekipmanın kullanım talimatları kapsamında acil durum prosedürlerinin de tanımlanmasını gerektirir. Denetimde sahada yazılı bir kurtarma planının olup olmadığını, bu planın kim tarafından, ne kadar sürede uygulanacağının net olarak tarif edilip edilmediğini kontrol et. Kurtarma ekipmanının sahada fiilen bulunup bulunmadığını ve bu ekipmanı kullanacak kişinin eğitimli olup olmadığını doğrula. Sadece "acil durumda itfaiye aranır" yazan bir plan yeterli değildir; itfaiyenin sahaya ulaşma süresi, asılı kalma travmasının ortaya çıkma süresinden uzun olabilir. Saha ekibinin kendi içinde kurtarma tatbikatı yapıp yapmadığını, bu tatbikatın ne zaman yapıldığını sor. Kurtarma amaçlı kullanılan iniş cihazları ve halatların kendi periyodik muayenelerinin de yapılmış olması gerekir; kurtarma ekipmanı raflarda beklerken unutulan, muayenesi atlanan ekipman haline gelmemeli.
En sık yazılan uygunsuzluklar
Saha denetimlerinde tekrar eden bulgular vardır ve bunları önceden bilmek denetimi hızlandırır. En sık karşılaşılan uygunsuzluklardan biri, ankraj noktasının mühendislik onayı olmayan bir elemana bağlanmasıdır. İkincisi, ekipman etiketinin veya muayene kaydının bulunmamasıdır; birçok işletme ekipmanı satın alır ama periyodik muayene sistemini kurmaz. Üçüncüsü, eğitim sertifikası süresi dolmuş çalışanların sahada görev almasıdır; sertifika süresi takip edilmediği için bu durum sıkça gözden kaçar. Bunların yanında, kenar koruma sistemlerinin geçici olarak sökülüp geri takılmaması, çalışma izninde yazan hava koşulu sınırlarının denetlenmemesi ve kurtarma planının sadece kağıt üzerinde var olup fiilen tatbik edilmemiş olması da sık görülen bulgular arasındadır. Bir başka tekrar eden sorun, birden fazla çalışanın aynı ankraj noktasını üreticinin belirttiği kapasite sınırını aşacak şekilde paylaşmasıdır. Bu tür bulguları raporlarken sadece "uygunsuz" demek yetmez; hangi standarda veya hangi üretici talimatına aykırı olduğunu ve düzeltici faaliyetin ne zamana kadar tamamlanması gerektiğini açıkça yaz.
Yazdırılabilir denetim listesi
Aşağıdaki liste, saha denetiminde sırayla kontrol edeceğin maddeleri özetler. Listeyi sahaya çıkmadan önce çoğalt, her madde için evet/hayır/uygulanamaz şeklinde işaretle ve bulgu varsa yanına kısa not düş.
Toplu koruma: korkuluk, güvenlik ağı, yaşam hattı sahada mevcut mu ve ilgili standarda uygun mu?
Ankraj noktalarının mühendislik onayı ve statik hesabı var mı?
Her çalışanın kişisel düşme durdurma sistemi EN 363 mantığına göre bütün olarak doğru kurulmuş mu?
Ekipman etiketleri okunaklı mı, üretici bilgisi ve seri numarası mevcut mu?
EN 365 kapsamında periyodik muayene kayıtları güncel mi?
Ekipmanda görünür hasar (dikiş sökülmesi, aşınma, korozyon, kilit arızası) var mı?
Çalışanların yüksekte çalışma eğitim sertifikaları geçerli mi ve yapılan işle uyumlu mu?
Saha oryantasyonu yapılmış mı ve kayıt altına alınmış mı?
Günlük çalışma izni o iş ve o saha için özel olarak düzenlenmiş mi?
Risk değerlendirmesi sahadaki gerçek tehlikeleri yansıtıyor mu?
Hava koşulu sınırları (rüzgar, yağış, görüş) belirlenmiş ve gün içinde kontrol edilmiş mi?
Yazılı bir kurtarma planı var mı ve saha ekibi bu planı biliyor mu?
Kurtarma ekipmanı sahada hazır mı ve kullanacak kişi eğitimli mi?
Kurtarma tatbikatı yapılmış mı ve tarihi kayıt altında mı?
İlgili ürün kategorileri
Sık Sorulan Sorular
Yüksekte çalışma denetiminde neye bakılır?
Denetimde öncelik sırasıyla toplu koruma önlemleri (korkuluk, bariyer, güvenlik ağı), ardından kişisel koruyucu ekipmanın uygunluğu, çalışanların belge ve yetkinlik durumu ve son olarak kurtarma planının hazırlığı kontrol edilir. Toplu korumanın önce gelmesinin nedeni, düşmeyi bireysel ekipmandan önce kaynağında önlemesidir.
Sahada hangi belgeler bulunmalı?
Sahada çalışma izin belgesi, risk değerlendirmesi, ekipman periyodik kontrol raporları ve çalışanların yüksekte çalışma eğitim sertifikaları bulunmalıdır. Ayrıca kurtarma planı ve acil durum prosedürünün de sahada erişilebilir olması gerekir.
En sık görülen uygunsuzluk nedir?
En sık görülen uygunsuzluk, kişisel düşme önleyici ekipmanın yanlış kullanımı veya bağlantı noktasının uygun olmamasıdır. Bunu, periyodik kontrol kaydı eksik veya süresi geçmiş ekipmanların sahada kullanılması takip eder.
Önemli
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve eğitim yerine geçmez. Yüksekte çalışma ekipmanları yalnızca eğitimli kişiler tarafından, üreticinin kullanma talimatına uygun olarak kullanılmalıdır. Mevzuat hükümleri değişebilir; uygulama öncesinde yürürlükteki güncel metni doğrulayın.
Yorumlar