.png)
Depo ve Raf Çalışmalarında Düşme Riski
- C İGU - IRATA Level 1 Özgür Bozkurt
- 3 gün önce
- 6 dakikada okunur
Kısa cevap: Depolarda düşmeler çoğunlukla düşük yükseklikten olur; bu yüzden clearance yetersizdir ve kısa durdurma mesafeli geri sarmalı cihazlar tercih edilir.
Depo ve raf sistemlerinde çalışanlar genellikle "yüksekte çalışma" kavramını inşaat iskelesi ya da cephe çalışmasıyla özdeşleştirir. Oysa depo ortamında metrelerce yükseğe çıkan sipariş toplama makineleri, mezzanine katlar ve raf üstleri de düşme riski taşır. Bu yazıda depo çalışmalarında karşılaşılan düşük yükseklikli düşme riskini, clearance sorununu ve doğru ekipman seçimini ele alıyoruz.
Depo çalışmalarının gözden kaçan riski
Depo işletmelerinde yüksekte çalışma denince akla genelde raf montajı ya da çatı bakımı gelir. Ancak günlük operasyonun parçası olan raf üstü toplama, mezzanine kat çalışması, sipariş toplama makinesiyle yükselme gibi işler de düşme riski taşır. Bu işler sık tekrarlandığı ve "rutin" göründüğü için risk değerlendirmesinde genellikle geri planda kalır. Oysa düşme kaynaklı yaralanmaların önemli bir kısmı, inşaat sahalarındaki büyük yükseklik farklarından değil, bu tür orta ve düşük yükseklikli işlerden kaynaklanır.
Depo ortamının kendine özgü bir zorluğu var: çalışma yüksekliği genellikle 2 ile 6 metre arasında değişir. Bu aralık, klasik yüksekte çalışma ekipmanlarının tasarlandığı senaryolardan farklıdır. Enerji sönümleyici bir bağlantı halatı (EN 355) büyük yükseklik farklarında güvenle çalışırken, düşük yükseklikte aynı ekipman düşen kişinin zemine veya bir alt seviyeye çarpmasını engelleyemeyebilir. Bu yüzden depo çalışmalarında risk değerlendirmesi, sadece "kaç metre yükseğe çıkılıyor" sorusuyla değil, "düşme durursa çalışan nereye düşer" sorusuyla yapılmalıdır.
Gerekli boşluğun dört bileşeni
A, lanyard boyu. Şok emicili lanyardda toplam uzunluk 2,00 metreyi aşamaz.
B, şok emicinin açılma payı. Enerji sönümleyici yırtılarak uzar; bu pay hesaba katılmalıdır.
C, kullanıcı boyu. Bağlantı noktasından ayağa kadar olan mesafe, yaklaşık 1,50 metre.
D, emniyet payı. Zemine veya engele kalması gereken pay, en az 1,00 metre.
Gerekli boşluk, bu dördünün toplamıdır. Şok emicili lanyardla bu toplam tipik olarak en az 6 metredir. Altınızda bu kadar boşluk yoksa kısa durdurma mesafeli bir cihaz seçin.
Alçak yükseklikte clearance sorunu
Clearance, düşme başladığı andan itibaren sistemin çalışanı tamamen durdurana kadar geçen mesafede altta kalan boş alan miktarıdır. Bu mesafe yetersizse çalışan, sistem tam olarak devreye girmeden zemine veya bir alt rafa çarpar. Klasik bir enerji sönümleyicili bağlantı halatı kullanıldığında; halatın uzunluğu, sönümleyicinin açılma mesafesi, çalışanın boyu ve üreticinin belirttiği güvenlik payı toplandığında gereken clearance genellikle birkaç metreyi bulur. Üreticinin talimatındaki tabloya bakılmadan bu hesap tahmine dayanarak yapılmamalıdır.
Depo ortamında 3-4 metre yükseklikte çalışan bir kişi için bu clearance çoğu zaman fiziksel olarak yoktur. Zemin, alt raf seviyesi ya da makine gövdesi hemen altında durur. Bu durumda standart bir enerji sönümleyici lanyard kullanmak, düşmeyi durdurmak yerine düşmenin sonucunu ağırlaştırabilir. Bu yüzden depo ve raf çalışmalarında ekipman seçimi yapılmadan önce mutlaka clearance hesabı yapılmalı, gerekirse çalışma noktası ve ankraj noktası bu hesaba göre yeniden belirlenmelidir. Clearance yetersizse tek çözüm ekipman değiştirmek değildir; bazen çalışma yöntemi veya erişim şekli baştan gözden geçirilmelidir.
Geri sarmalı cihaz neden uygun
EN 360 standardına uygun geri sarmalı can kurtarma halatları (self-retracting lifeline), düşük clearance gerektiren çalışmalar için tasarlanmıştır. Bu cihazlar, çalışanın hareketiyle birlikte halatı sarıp gevşeklik bırakmadan takip eder. Bir düşme algılandığında iç mekanizma milisaniyeler içinde kilitlenir ve halatı durdurur. Bu kilitlenme hızı sayesinde düşme mesafesi, klasik bir enerji sönümleyici lanyarda oluşan mesafeye göre belirgin şekilde kısadır.
Bu kısa durdurma mesafesi, düşük yükseklikli depo çalışmalarını EN 360 cihazlarını mantıklı kılan temel özelliktir. Ancak her geri sarmalı cihaz aynı performansı vermez; cihazın kendi içindeki enerji sönümleme mekanizması, kilitlenme mesafesi ve üretici tarafından belirtilen minimum clearance değeri modelden modele değişir. Bir cihazın "düşük clearance için uygun" olarak pazarlanması, o cihazın her senaryoda kullanılabileceği anlamına gelmez. Seçim yapılırken üreticinin teknik verisi, çalışma yüksekliği ve olası sarkaç (swing) etkisi birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca geri sarmalı cihazın anchor noktasına göre açısı, halatın kenara sürtünmesi gibi faktörler de dikkate alınmalıdır; keskin kenarlarda kullanım için özel olarak test edilmemiş bir cihaz, halat kesilmesi riskini artırır.
Sipariş toplama makineleri ve platformlar
Sipariş toplama makineleri (order picker) ve yükselen çalışma platformları, depo operasyonunun günlük parçasıdır. Bu makineler çalışanı raf yüksekliğine taşırken, platformun korkuluk yüksekliği ve kapalılık derecesi düşme riskini büyük ölçüde azaltır. Ancak platform kenarına yaslanma, ürün almak için gövdeden dışarı uzanma gibi hareketler bu korumayı devre dışı bırakabilir. Bu yüzden çoğu makine üreticisi, operatörün tam vücut kemeri (EN 361) ile makinenin üzerindeki belirlenmiş ankraj noktasına bağlanmasını şart koşar.
Makine üzerindeki ankraj noktası genellikle üretici tarafından test edilmiş ve makinenin taşıyıcı gövdesine entegre edilmiştir; bu noktanın dışında rastgele bir boruya ya da korkuluğa bağlanmak güvenli değildir. Kullanılacak bağlantı elemanı da platformun yüksekliğine göre seçilmelidir: yüksekliğin düşük olduğu durumlarda kısa bir sabit uzunluklu bağlantı halatı (restraint lanyard) çalışanı platform dışına düşmeden önce durdurabilir, bu da düşmeyi hiç gerçekleştirmeden önlemenin bir yoludur. Düşmeyi önlemek, düşmeyi durdurmaktan her zaman daha güvenlidir; bu ilke sipariş toplama makinelerinde özellikle geçerlidir.
Bu yazıda anlatılan ekipmanlardan örnekler
Raf üstü çalışma ve ankraj
Raf üstünde envanter sayımı, bakım ya da temizlik gibi işler yapılırken ankraj noktası seçimi kritik hale gelir. EN 795 standardı, kişisel düşmeyi önleme sistemleri için kullanılan ankraj cihazlarının ve ankraj noktalarının gereksinimlerini tanımlar. Bir raf sisteminin üst kirişi ya da yatay profili, görsel olarak sağlam görünse bile EN 795 kapsamında test edilmiş bir ankraj noktası olmayabilir. Raf konstrüksiyonları genellikle depolanan yükü taşımak için tasarlanmıştır, dinamik bir düşme kuvvetini karşılamak için değil.
Bu nedenle raf üzerinde veya raf sistemine bağlı bir noktada çalışma planlanıyorsa, ankraj noktasının yapısal yeterliliği bir mühendislik değerlendirmesiyle doğrulanmalıdır. Sabit bir ankraj noktası yoksa, raf hattı boyunca hareket gerektiren işlerde yatay yaşam hattı sistemi kurulabilir; bu sistemler de EN 795 kapsamında değerlendirilir ve kurulumu, hesaplanan yük ve sehim değerlerine göre yapılmalıdır. Yatay yaşam hattının uç noktalarındaki ankrajlar, sistemin tamamının güvenilirliğini belirleyen en kritik unsurdur ve bu noktalar kurulum sırasında değil, kurulum öncesinde hesaplanmalıdır.
El merdiveni kullanımı
Depo ortamında düşmelerin büyük bir kısmı, karmaşık yüksekte çalışma sistemlerinden değil, sıradan el merdivenlerinden kaynaklanır. Merdiven kullanımı basit göründüğü için genellikle risk değerlendirmesi dışında bırakılır, ama merdiven üzerinde denge kaybı, yanlış açı, kaygan zemin ya da merdivenin sabitlenmemesi gibi nedenlerle her yıl ciddi yaralanmalar yaşanır. Merdiven, kısa süreli ve hafif işler için düşünülmüş bir erişim aracıdır; uzun süreli, iki elin de kullanıldığı ya da yana doğru uzanma gerektiren işler için uygun değildir.
Merdiven kullanırken üç nokta teması kuralına uyulmalıdır: her an iki el ve bir ayak ya da iki ayak ve bir el merdivenle temas halinde olmalıdır. Merdivenin açısı, üreticinin belirttiği değere uygun kurulmalı, ayakları kaymayı önleyecek şekilde sabitlenmeli ve zemin düzgün olmalıdır. Merdiven üzerindeyken vücudun merdiven genişliğinin dışına çıkması, dengeyi bozan en yaygın hatadır. Eğer yapılacak iş belirli bir süreyi aşıyorsa ya da çalışanın iki elini de serbest bırakması gerekiyorsa, merdiven yerine sabit bir platform veya uygun bir erişim ekipmanı tercih edilmelidir; bu karar işin başında, iş yapılırken değil, planlama aşamasında verilmelidir.
Düşen malzeme riski
Yüksekte çalışma denince akla ilk olarak kişinin düşmesi gelir, ama depo ortamında düşen malzeme riski en az o kadar önemlidir. Raf üstünde çalışan bir kişinin elinden kayan bir alet, gevşek bir parça ya da düzensiz istiflenmiş bir ürün, alt katta çalışan başka bir personelin üzerine düşebilir. Bu risk özellikle koridor ve geçiş alanlarının raf altından geçtiği depo düzenlerinde artar.
Bu riski azaltmak için birkaç önlem birlikte uygulanmalıdır. Yüksekte kullanılan el aletleri, alet bağlantı kordonlarıyla (tool lanyard) çalışanın kemerine ya da sabit bir noktaya bağlanmalıdır. Raf üstü çalışma yapılan alanların altı, iş süresince geçici olarak trafikten kapatılmalı ya da uyarı işaretleriyle sınırlandırılmalıdır. Ayrıca alt katta çalışan personelin baret (EN 397) takması, düşen küçük parçaların oluşturacağı darbeyi azaltır. Malzeme istiflemesi yapılırken de rafın kenarına yakın bırakılan ürünler, en ufak bir titreşimle aşağı düşebileceği için istifleme kurallarına uyulması bu riskin önlenmesinde başlangıç noktasıdır.
Ekipman listesi
Depo ve raf çalışmalarında kullanılacak ekipman, yapılan işin türüne ve çalışma yüksekliğine göre belirlenir; aşağıdaki liste genel bir çerçeve sunar, ama nihai seçim risk değerlendirmesine göre yapılmalıdır:
Tam vücut kemeri (EN 361): Düşmeyi durdurma sistemine bağlanacak temel ekipman. Kemer seçimi, çalışanın vücut yapısına ve iş süresine göre yapılmalıdır.
Geri sarmalı can kurtarma halatı (EN 360): Düşük clearance gerektiren depo ve raf çalışmalarında, kısa durdurma mesafesi nedeniyle sıklıkla tercih edilen cihaz türü.
Ankraj noktası ve ankraj cihazları (EN 795): Sabit ya da taşınabilir ankraj noktaları, kullanılacağı yapının taşıyıcı özelliğine göre seçilmeli ve gerektiğinde mühendislik onayı alınmalıdır.
Konnektörler (EN 362): Kemer, halat ve ankraj noktası arasındaki bağlantıyı sağlayan karabinalar; kilitleme mekanizması iş tipine uygun seçilmelidir.
Baret (EN 397): Hem yüksekte çalışan hem de altında bulunan personel için düşen malzemeye karşı temel koruma.
Alet bağlantı kordonları: El aletlerinin yüksekten düşmesini önlemek için kullanılır; kapasitesi taşınan aletin ağırlığına uygun olmalıdır.
Merdiven ve erişim ekipmanı: Kısa süreli işler için uygun, üreticinin belirlediği yük ve kullanım koşullarına uygun standartlarda olmalıdır.
Bu ekipmanların hiçbiri tek başına yeterli bir çözüm oluşturmaz. Kemer, halat ve ankraj noktası bir sistem olarak birlikte çalışır; sistemin bir parçası doğru seçilse bile diğer parça uyumsuzsa bütün sistemin güvenilirliği düşer. Ekipman seçimi yapılmadan önce çalışma yüksekliği, clearance mesafesi, ankraj noktasının yapısal durumu ve olası sarkaç etkisi birlikte değerlendirilmeli, gerektiğinde IRATA sertifikalı bir teknisyen ya da alanında yetkin bir kişiden görüş alınmalıdır.
İlgili ürün kategorileri
Sık Sorulan Sorular
Depoda 3 metrede emniyet kemeri gerekir mi?
Alçak yükseklikte hangi düşüş durdurucu kullanılır?
Raf üstünde ankraj nereye kurulur?
Önemli
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve eğitim yerine geçmez. Yüksekte çalışma ekipmanları yalnızca eğitimli kişiler tarafından, üreticinin kullanma talimatına uygun olarak kullanılmalıdır. Mevzuat hükümleri değişebilir; uygulama öncesinde yürürlükteki güncel metni doğrulayın.
Yorumlar