.png)
Askıda Kalan Çalışanı Kurtarma Teknikleri
- C İGU - IRATA Level 1 Özgür Bozkurt
- 3 gün önce
- 6 dakikada okunur
Kısa cevap: Askıda kalan kişi ya aşağı indirilir ya da eşlik edilerek indirilir; hangi tekniğin seçileceği kazazedenin bilinç durumuna ve erişim imkânına bağlıdır.
Yüksekte çalışan bir işçi düşme durdurma sistemi ile askıda kalabilir. Bu durum saniyeler içinde ciddi bir tıbbi acil duruma dönüşür. Bu yazıda askıda kalan bir çalışanı güvenli şekilde kurtarmak için kullanılan temel teknikleri, EN 341, EN 1497 ve EN 1498 standartlarıyla ilişkili ekipmanları ve kurtarma sonrası dikkat edilmesi gereken noktaları anlatıyoruz.
Kurtarmanın ilk kuralı: kurtarıcının güvenliği
Askıda kalan bir çalışanı gören herkesin ilk dürtüsü hemen ona ulaşmaktır. Bu dürtü, eğitimsiz bir kurtarma girişiminde ikinci bir düşmeye yol açabilir. Kurtarıcı önce kendi bağlantısını kurmadan, kendi ankraj noktasını doğrulamadan ve kendi düşme durdurma veya iş pozisyonlama sistemini kontrol etmeden harekete geçmemelidir. Bir kurtarma operasyonunda ikinci bir kazazede yaratmak, mevcut durumu ağırlaştırmaktan başka bir işe yaramaz.
IRATA sistemlerinde kurtarıcı, olay yerine erişmeden önce standart bir zihinsel kontrol listesi işletir: ankraj sağlam mı, ip veya destek hattı yeterli mi, kişisel koruyucu donanım eksiksiz mi, iletişim kanalı açık mı. Bu kontroller atlanmadan yapılmalıdır çünkü panik anında en çok gözden kaçan adımlar bunlardır. Kurtarıcının kendi güvenliği sağlanmadan kazazedeye dokunulmaz; bu kural yüksekte çalışma eğitimlerinin değişmez ilk maddesidir ve her kurtarma senaryosunun başında tekrar edilmelidir.
Yüksekte kurtarmanın beş aşaması
1. Kurtarıcının güvenliği. Kendi sisteminizi kurmadan kazazedeye yaklaşmayın.
2. Kazazedeye ulaşma. İkinci bir hat veya uzatma çubuğu kullanılır.
3. Yükü devralma. Kazazede kendi cihazınıza bağlanır.
4. Aşağı indirme. Eşlik ederek veya yerden kontrollü şekilde indirilir.
5. Tıbbi müdahale. 112 aranır ve pozisyon yönetimi yapılır.
Kurtarmanın ilk kuralı ikinci bir kazazede yaratmamaktır.
Aşağı indirme (lowering) tekniği
Kazazede erişilebilir bir yükseklikteyse ve altında boş, engelsiz bir alan varsa en hızlı çözüm aşağı indirmedir. Bu işlem için EN 341 standardına uygun kurtarma iniş cihazları kullanılır. EN 341, kurtarma amaçlı iniş cihazlarının performans ve test şartlarını tanımlar; cihazın kontrollü hızda, sabit bir sürtünme ile inişi sağlaması bu standardın konusudur. Kurtarıcı kazazedenin yükünü kendi sistemine aldıktan sonra, kazazedeyi tutan ana bağlantıyı serbest bırakır ve iniş cihazı üzerinden kontrollü şekilde yere indirir.
Aşağı indirme sırasında dikkat edilmesi gereken nokta iniş hızının kontrol altında tutulmasıdır. Çok hızlı bir iniş, zemine çarpma riskini artırır; çok yavaş bir iniş ise kazazedenin askıda geçirdiği süreyi uzatır. Kurtarıcı iniş öncesinde güzergâhı gözden geçirmeli, halat veya şerit üzerinde kesici kenar, keskin köşe ya da sürtünme yaratacak bir engel olup olmadığını kontrol etmelidir. İndirme tamamlandığında kazazede zemine değer değmez sistem gevşetilmeli ve kazazedenin durumu hemen değerlendirilmelidir.
Eşlik ederek indirme (accompanied descent)
Kazazede bilinçli değilse, kendi ekipmanını kullanamıyorsa ya da doğrudan bir iniş cihazına bağlanması mümkün değilse kurtarıcı, kazazedeyle birlikte iner. Bu yönteme eşlik ederek indirme denir. Kurtarıcı kendi iniş sistemine bağlanır, kazazedeyi kısa bir bağlantı elemanıyla kendi harnessine alır ve ikisi birlikte kontrollü şekilde aşağı iner. Bu teknik IRATA eğitimlerinde sıkça uygulanır çünkü çoğu iple erişim senaryosunda kazazedeye doğrudan müdahale imkânı sınırlıdır.
Eşlik ederek indirmede kurtarıcının fiziksel gücü ve ekipman seçimi kritik rol oynar. İki kişinin toplam ağırlığını taşıyacak bir iniş cihazı ve yeterli dinamik mukavemete sahip bir ankraj gerekir. Kurtarıcı, kazazedenin baş pozisyonunu kontrol altında tutmalı, özellikle bilinci kapalı kazazedelerde hava yolunun açık kalmasına dikkat etmelidir. İniş sırasında kazazedenin vücudunun döner cisimlere, cephe elemanlarına veya keskin kenarlara temas etmemesi için güzergâh önceden değerlendirilmelidir. Bu yöntem tek başına yeterli eğitim almamış kişiler tarafından denenmemelidir; yanlış uygulanan bir eşlik ederek indirme, iki kişiyi birden riske atar.
Yukarı çekme (hauling) ne zaman gerekir
Her kurtarma aşağı doğru yapılmaz. Kazazede bir çatı kenarının altında, bir boşluğun içinde ya da aşağı yönde inişe uygun olmayan bir noktada asılı kalmışsa yukarı çekme tekniği devreye girer. Bu yöntemde kurtarıcı, mekanik avantaj sağlayan bir sistem kurarak kazazedeyi güvenli bir platforma ya da erişim noktasına doğru yukarı çeker. Mekanik avantaj sistemleri, kaldırma kuvvetini azaltmak için makara ve tutucu düğüm kombinasyonlarından oluşur; bu sistemlerin kurulumu ayrı bir teknik beceri gerektirir ve önceden pratik yapılmadan sahada denenmemelidir.
Yukarı çekme genellikle fiziksel olarak yorucudur ve tek kurtarıcı için zor olabilir; bu yüzden mümkünse birden fazla kişi bu işleme katılmalıdır. Kaldırma sırasında kazazedenin vücudu sabit bir açıda tutulmalı, ani sarsıntılardan kaçınılmalıdır. Kurtarıcı, kaldırma sisteminin her aşamasında yük altındaki halatın kontrolünü kaybetmemek için bir yedekleme (yük emniyeti) mekanizması kullanmalıdır. Yukarı çekme, aşağı indirmeye göre daha uzun sürer; bu nedenle kazazedenin askıda geçirdiği toplam süre göz önünde bulundurularak, mümkünse daha hızlı bir alternatif değerlendirilmelidir.
Bu yazıda anlatılan ekipmanlardan örnekler
Kazazedeye ulaşmadan yapılabilecekler
Kurtarıcı olay yerine ulaşana kadar geçen süre boşa harcanmamalıdır. İlk yapılması gereken, acil durum ekiplerinin ve varsa iş yeri kurtarma ekibinin haberdar edilmesidir. Kazazede bilinçliyse onunla sürekli sesli iletişim kurulmalı, sakin kalması ve mümkünse bacaklarını hafifçe hareket ettirmesi söylenmelidir. Bu hareket, askıda kalma sırasında bacaklarda biriken kanın dolaşımını bir ölçüde destekler ve bilinç kaybını geciktirebilir.
Kazazedenin bulunduğu konumun altında bir platform, sepetli araç ya da başka bir erişim imkânı varsa bu seçenekler değerlendirilmelidir. Bazı durumlarda kazazedeye doğrudan müdahale yerine, onu destekleyecek geçici bir oturma noktası ya da askı hattı bağlanabilir; bu, kazazedenin harness üzerindeki basıncını hafifletir. Kurtarma ekibi sahaya gelene kadar geçen sürede, olay yerindeki diğer kişiler kurtarma ekipmanlarını hazırlamalı, ankraj noktalarını kontrol etmeli ve güzergâhı temizlemelidir. Bu hazırlıklar, kurtarıcı geldiğinde zaman kaybını önemli ölçüde azaltır.
Kurtarma direği ve uzatma çubuğu
Bazı senaryolarda kazazede kurtarıcının doğrudan ulaşamayacağı bir mesafede, örneğin bir boşluğun ortasında ya da bir cephe girintisinde asılı kalır. Bu durumlarda kurtarma direği veya uzatma çubuğu kullanılır. Bu araçlar, kurtarıcının fiziksel olarak yaklaşamadığı bir noktaya bağlantı elemanı, halat ucu veya kurtarma kancası uzatmasını sağlar. Uzatma çubuğu ile kazazedenin harness bağlantı noktasına ulaşılır ve kurtarma hattı buraya sabitlenir.
Kurtarma direğinin etkili kullanımı önceden pratik yapılmasını gerektirir; saha koşullarında ilk kez denenmesi zaman kaybına yol açar. Direğin ucunda bulunan kanca veya karabina mekanizmasının kazazedenin bağlantı noktasına güvenli şekilde takılması, tek elle ve mesafeden yapılan bir işlemdir; bu nedenle ekip bu hareketi tatbikatlarda tekrar tekrar çalışmalıdır. Uzatma çubuğu, özellikle rüzgârlı yapı cephelerinde veya kazazedenin sallanma hareketi yaptığı durumlarda ek zorluk çıkarabilir; bu yüzden kurtarıcı sabır göstermeli, kancayı takmadan önce kazazedenin hareketinin durmasını beklemelidir.
Bilinçsiz kazazede ve kurtarma üçgeni
Kazazede bilincini kaybetmişse kurtarma daha karmaşık hale gelir. Bu durumda kazazedeyi kendi harnessi üzerinden değil, dışarıdan takılan ek bir destek ekipmanıyla taşımak gerekebilir. Bu amaçla kullanılan ekipmanlardan biri kurtarma üçgeni ya da kurtarma şeridi olarak bilinen, EN 1498 standardına uygun kurtarma ilmikleridir. EN 1498, kurtarma sırasında kazazedeyi askıya almak veya taşımak için kullanılan halka ve şerit tipi ekipmanların test ve performans şartlarını tanımlar. Bu ekipman, kazazedenin bilinci kapalıyken vücudunu sabit ve dengeli bir pozisyonda tutmak için tasarlanmıştır.
Kurtarma amaçlı harness ve bağlantı sistemleri için ayrıca EN 1497 standardı geçerlidir. EN 1497, kurtarma operasyonlarında kullanılan harness tipi ekipmanların yapısal ve performans gereksinimlerini kapsar. Bilinçsiz bir kazazedeye kurtarma üçgeni takarken kurtarıcı, kazazedenin baş ve boyun pozisyonuna özellikle dikkat etmelidir; kontrolsüz bir sarkma omurga bölgesinde ek zarara yol açabilir. Kazazede bilinçsizken indirme veya çekme işlemi mutlaka eşlik ederek yapılmalıdır; kurtarıcı, kazazedenin vücudunu sürekli gözlem altında tutmalı ve hava yolunun tıkanmadığından emin olmalıdır.
Kurtarma sonrası tıbbi müdahale
Kazazede zemine indirildiğinde kurtarma işlemi bitmiş sayılmaz. Askıda geçirilen süre boyunca bacaklarda kan birikmesi, kazazede indirildikten hemen sonra da devam eden bir risk oluşturur. Bu duruma askı travması ya da ortostatik intolerans denir. Kazazede zemine yatay pozisyonda değil, dizleri hafifçe bükülü bir pozisyonda yerleştirilmelidir; aniden düz yatırmak, biriken kanın kalbe hızlı dönmesine ve dolaşım sisteminde ciddi bir yüke yol açabilir.
Kazazedenin bilinç durumu, nefes alışı ve nabzı sürekli izlenmelidir. Bilinçli olsa bile kazazede sağlık ekibine mutlaka teslim edilmelidir; askı travmasının etkileri kurtarmadan sonra dakikalar içinde ortaya çıkabilir ve dışarıdan bakıldığında kazazede iyi görünse bile içeride ciddi bir tablo gelişebilir. Sağlık ekibi gelene kadar kazazede sakin bir ortamda, üzeri örtülü ve gözlem altında tutulmalıdır. İş yerinde bu tür bir olay yaşandıktan sonra kurtarma sürecinin adım adım gözden geçirilmesi, benzer durumların tekrarını önlemek için gereklidir; hangi adımda gecikme yaşandığı, hangi ekipmanın eksik kaldığı kayıt altına alınmalı ve ekip eğitimleri bu bulgulara göre güncellenmelidir.
İlgili ürün kategorileri
Sık Sorulan Sorular
Askıda kalan kişi nasıl kurtarılır?
Askıda kalan kişi ya doğrudan aşağı indirilir ya da bir kurtarıcı tarafından eşlik edilerek indirilir. Hangi tekniğin uygulanacağı kazazedenin bilinç durumuna, yaralanma derecesine ve kurtarıcının kazazedeye erişim imkânına göre belirlenir. Amaç, kazazedeyi en hızlı ve en güvenli şekilde yere ya da güvenli bir platforma ulaştırmaktır.
Kazazede bilinçsizse ne yapılır?
Kazazede bilinçsizse kendi kendine hareket edemeyeceği için mutlaka bir kurtarıcı eşliğinde indirilmelidir. Bu durumda kurtarıcı, kendi güvenliğini sağladıktan sonra kazazedeye ulaşır ve onu kontrollü bir şekilde aşağıya indirir. İndirme sırasında kazazedenin asma travmasına bağlı komplikasyonlar açısından da yakından izlenmesi gerekir.
Kurtarma sırasında kaç kişi gerekir?
Kurtarma operasyonunda genellikle birden fazla kişi görev alır; tek bir kurtarıcının tüm süreci güvenle yürütmesi çoğu durumda mümkün değildir. Ekipte kazazedeye ulaşacak kurtarıcının yanı sıra ip ve ekipman kontrolünü yapacak, gerekirse zemin desteği sağlayacak kişiler de bulunmalıdır. Kesin kişi sayısı, kullanılan tekniğe ve çalışma koşullarına göre değişebileceğinden net bir rakam vermek doğru olmaz.
Kaynaklar
Önemli
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve eğitim yerine geçmez. Yüksekte çalışma ekipmanları yalnızca eğitimli kişiler tarafından, üreticinin kullanma talimatına uygun olarak kullanılmalıdır. Mevzuat hükümleri değişebilir; uygulama öncesinde yürürlükteki güncel metni doğrulayın.
Yorumlar